Podziemna Trasa Turystyczna w Chełmie – historia powstania

W XX wieku na Starówce odnotowano szereg katastrof budowlanych, z których największa miała miejsce 29 listopada 1965 roku. Zjawiska te wymusiły na władzach miejskich podjęcie systematycznych badań ekspertyzowych oraz realizację prac zabezpieczających w latach 1966–1973 (J. Kiszczak 2023). W wyniku tych działań znaczna część podziemnych wyrobisk została zabezpieczona poprzez wypełnienie piaskiem i odcięcie murowanymi tamami, a także zinwentaryzowana. Prace badawcze nad wyrobiskami prowadziła Katedra Historii Architektury Politechniki Krakowskiej pod kierunkiem prof. W. Zina oraz dr. W. Grabskiego (L. Wyszyńska 1986). Zabezpieczeniem korytarzy kredowych oraz ich adaptacją do przyszłej trasy turystycznej zajęła się 30-osobowa ekipa Przedsiębiorstwa Robót Górniczych z Mysłowic. Prof. Wiktor Zin podkreślił, że w trakcie prac przebadano około 8 km wyrobisk, co stanowiło jedynie około jednej piątej całego istniejącego systemu podziemnych korytarzy, a ich ogólną długość szacowano na 40 km (J. Tworek 2016). 

Pierwsze wycieczki do podziemnych wyrobisk kredowych były organizowane przez chełmski Oddział PTTK na początku XX wieku, przy czym w 1911 roku odbyły się dwie takie wyprawy (J. A. Paszkiewicz 2001). W latach 1937–1939 utworzono niewielką trasę turystyczną o długości około 300 metrów, a w 1939 roku dokonano pierwszych systematycznych pomiarów podziemnych korytarzy (J. Tworek 2016). Trasa turystyczna w obecnym kształcie została udostępniona w 1972 roku, natomiast jej ostateczny układ przestrzenny uzyskała w 1985 roku. 25 stycznia 1995 roku obiekt został wpisany do rejestru zabytków pod nr C/40 jako staropolski zabytek górnictwa i uznany za istotny element dziedzictwa górniczego Polski (J. Kiszczak 2023).

Autor: Jacek Kiszczak

Literatura:

• Kiszczak J.,2023, Fenomen Podziemi Kredowych. Zabytkowa Kopalnia Kredy w Chełmie, Nestor. Czasopismo Artystyczne, nr 2(64), s. 34-41.  

• Paszkiewicz J. A., 2001, Z dziejów oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego – Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Chełmie, Rocznik Chełmski, t. VII, s. 237-250. 

• Tworek J., 2016, Chełmskie Podziemia Kredowe. Wyjątkowy zabytek górnictwa kredy, wyd. TAWA, Chełm.

• Wyszyńska L.,1986, Chełm – podziemia kredowe. Dokumentacja historyczno-konserwatorska opracowana na zlecenie MPGMRiU w Chełmie, Zamość